دست مصنوعی مکانیکی پروتزی است که بدون باتری و با نیروی حرکت شانه و کتف، از طریق کابل و هارنس کنترل میشود. ما در کلینیک ارتز و پروتز بارمان متعهد به بهبود کیفیت زندگی افرادی با قطع عضو در اندامهای مختلف بدن هستیم. یکی از خدمات مهم در زمینه پروتز، دست مصنوعی مکانیکی (پروتز دست کابلی) است که با نیروی مکانیکی اندام های فوقانی فعال میشود. در مطلب پیشرو، ما به دنیای دست های مصنوعی مکانیکی ورود کرده و به بررسی این موضوعات می پردازیم که این مدل از پروتزهای دست از چه قسمت هایی تشکیل شده اند، برای چه کسانی اندیکاسیون تجویز و استفاده دارند، روند ساخت، عوامل مؤثر بر هزینه و نحوه نگهداری و افزایش طول عمر آنها به چه صورتی است.
پروتز دست مکانیکی یا دست های مصنوعی مکانیکی
دست های مصنوعی مکانیکی نوعی اندام مصنوعی هستند که جایگزین تمام دست یا بخشی از دست قطع شده میشوند و در دسته انواع پروتز ارتوپدی قرار می گیرند. برخلاف پروتزهای مایوالکتریک که از سیگنال‌های الکتریکی، باتری و الکتروموتور برای کار استفاده می‌کنند، پروتزهای مکانیکی برای عملکرد خود به حرکات بدن خود مددجو متکی هستند. این پروتزها شامل یک سوکت سفارشی‌ساز، احتمالاً دنباله سوکت (بر اساس سطح قطع عضو ممکن است نیاز شود)، یک مهارکننده یا سیستم تعلیق، کابل های کنترل و یک پنجه پروتزی (قسمتی که عملکرد دست را شبیه سازی می کند) است.
جزء کلیدی و مهم که این نوع پروتزها را از پروتزهای مایوالکتریک متمایز می کند، استفاده از سیستم کابل های مخصوص است. فرد مددجو با اعمال کشش به این کابل ها از طریق حرکات بدن( عمدتا حرکات مفصل شانه و کتف)، پروتز را کنترل می کنند. به عنوان مثال، با بالا بردن شانه یا خم کردن اندام باقی مانده(استامپ)، می توانند پنجه پروتزی دست را باز یا بسته کنند.
بخش انتهایی این پروتز (ترمینال) معمولاً به دو شکل ساخته میشود: قلاب یا هوک که برای کار و گرفتن دقیق اشیای کوچک کاربردی‌تر است، و دست شکل‌دار که ظاهر طبیعی‌تری دارد. کنترل ترمینال هم دو حالت دارد: در حالت «باز شدن ارادی»، کشیدن کابل ترمینال را باز میکند و فنر یا کش آن را می‌بندد؛ در حالت «بسته شدن ارادی»، کشیدن کابل ترمینال را می‌بندد و کاربر میزان نیروی گرفتن را خودش کنترل میکند. انتخاب بین این گزینه‌ها به نوع کار و ارزیابی متخصص بستگی دارد.
چه کسانی کاندید استفاده از پروتز های مکانیکی هستند؟
پروتز دست مکانیکی برای بسیاری از افرادی که به دلیل شرایط مادرزادی، تروما( حوادث ناشی از کار یا تصادف و…) یا بیماری های استخوانی دست خود را از دست داده اند، گزینه‌ی مناسبی است؛ انتخاب نهایی بعد از ارزیابی متخصص ارتوپدی فنی انجام میشود. یکی از محدودیت‌های اصلی برای تجویز این مدل پروتزها محدودیت حرکتی در مفاصل نزدیک به محل قطع عضو است، چراکه همانطور که گفته شد با حرکات این مفاصل پروتز کنترل میشود. با این حال، در افرادی با شرایط زیر پروتز مکانیکی به پروتز مایوالکتریک ارجحیت دارد:
افرادی با قطع عضو جدید
افرادی که اخیراً تحت عمل جراحی قطع عضو قرار گرفته‌اند و نیاز به پروتز دست دارند. در این افراد در صورتی که جای زخم بهبود نیافته باشد و یا عضلات به دلیل قطع عضو هنوز سیگنال الکتریکی مناسب برای سنسورهای پروتزهای مایوالکتریک را نداشته باشند، پروتز مکانیکی دست گزینه مناسبی به حساب می آید. اگر سطح قطع عضو زیر آرنج باشد، اطلاعات بیشتر را در صفحه‌ی پروتز زیر آرنج ببینید.
افرادی با سبک زندگی فعال
کسانی که به دلیل نوع شغل خود فعالیتهای سنگین با دست دارند و یا افرادی که به ورزشهای سخت‌گیرانه بدنی مانند بدنسازی می‌پردازند، به پروتزی نیاز دارند که بتواند در برابر این نوع فعالیتها مقاومت کند. مقاومت بیشتر و خرابی کمتر قطعات پروتز مکانیکی دست نسبت به مدلهای مایوالکتریک این پروتزها را برای این افراد مناسب‌تر میکند.
محدودیت های بودجه
برای برخی افراد، دست مصنوعی مکانیکی گزینه‌ی مقرون‌به‌صرفه‌تری است، چون معمولاً هزینه‌ی تهیه و تعمیر کمتری از مدلهای مایوالکتریک دارد.
کودکان
کودک در حال رشد است و سوکت او باید به‌طور دوره‌ای تعویض یا تنظیم شود؛ در این دوره، دوام و سادگی مدل مکانیکی کمک میکند و به همین دلیل این نوع پروتزها اغلب برای کودکان تجویز میشود.
به عنوان پروتز پشتیبان
برخی از مددجویان که پروتز مایو الکتریک دارند یک پروتز مکانیکی را به عنوان پشتیبان برای پروتز اصلی خود تهیه می کنند تا درصورت بروز مشکل در پروتز مایوالکتریک و یا در زمان انجام فعالیتهای سنگین بدنی ( جهت جلوگیری از آسیب به پروتز اصلی) بتوانند این پروتز را جایگزین پروتز اصلی بکنند.
فرآیند ساخت پروتزهای مکانیکی دست
ساخت یک پروتز مکانیکی دست شامل چند مرحله است: ارزیابی و معاینه، قالبگیری از استامپ، طراحی و ساخت سوکت، فیتینگ و تنظیم، و آموزش و توانبخشی:
ارزیابی و معاینه
فرآیند ساخت پروتز با ارزیابی کامل نیازها، شرایط جسمانی و اهداف عملکردی فرد آغاز می شود. این ارزیابی فرآیند طراحی و ساخت را هدایت می کند.
قالبگیری از استامپ
بعد از معاینه دقیق و کامل استامپ، قالبگیری از استامپ انجام میشود. اصلاحات لازم بر روی قالب انجام شده و قالب آماده ساخت سوکت میشود.
طراحی و ساخت سوکت
با توجه به سطح فعالیت فرد مددجو و سطح قطع عضوش، پروتزیست نوع سوکت را طراحی و قطعات مناسب را انتخاب میکند تا پروتز بیشترین کارایی را برای فرد داشته باشد.
پروتزیست ماهر سوکت پروتز، مهار یا سیستم تعلیق، کابل های کنترل و پنجه دست پروتزی را بر اساس نیازهای فرد مددجو طراحی و می سازد. دقت برای اطمینان از راحتی و عملکرد ضروری است.
فیتینگ و تنظیم
متخصص پروتز، پروتز را بر روی استامپ بیمار قرار می دهد و از ترازبودن، راحتی و عملکرد مناسب اطمینان حاصل میکند. این مرحله ممکن است شامل انجام تنظیمات بیشتر برای دستیابی به بهترین تناسب باشد.
آموزش و توانبخشی
فرد مددجو برای کارکردن با پروتز و سازگاری با پروتز جدید خود آموزش می بیند. این آموزشها به آنها کمک می کند تا مهارت ها و اعتماد به نفس لازم را برای استفاده از پروتز کسب کنند. یادگیری کنترل کابل با حرکت شانه زمان و تمرین می‌خواهد.
چه چیزی هزینه دست مصنوعی مکانیکی را تعیین میکند؟
هزینه پروتز دست مکانیکی به چند عامل اصلی بستگی دارد:
- سطح قطع عضو: پروتز زیر آرنج با پروتز بالای آرنج از نظر قطعات و پیچیدگی متفاوت است.
- نوع سوکت و سیستم تعلیق: جنس سوکت و نوع هارنس روی هزینه اثر دارد.
- نوع ترمینال و قطعات: قلاب، دست شکل‌دار و کیفیت کابل و مفصل‌ها هزینه را جابه‌جا میکند.
پروتزهای مکانیکی دست اغلب هزینه نگهداری و تعمیر کمتری دارند و دوام بالایی دارند و در طول زمان آنها را به انتخابی مقرون به صرفه تر تبدیل می کنند. بازه‌ی به‌روز را در صفحه‌ی قیمت دست مصنوعی مکانیکی ببینید.
دست مصنوعی مکانیکی یا مایوالکتریک؟
| ویژگی | مکانیکی | مایوالکتریک |
|---|---|---|
| منبع نیرو و کنترل | حرکت شانه و کتف از طریق کابل و هارنس | سیگنال عضلات و موتور الکتریکی |
| نیاز به باتری و شارژ | ندارد | دارد |
| مقاومت در کار سنگین، محیط مرطوب یا گرد و خاک | بیشتر | کمتر؛ قطعات الکترونیکی حساس‌ترند |
| ظرافت حرکت | ساده‌تر | حرکات ظریف‌تر و الگوهای گرفتن متنوع‌تر |
| نگهداری و تعمیر | ساده‌تر | تخصصی‌تر |
انتخاب بین این دو به سطح قطع عضو، نوع کار و ارزیابی متخصص بستگی دارد.
نحوه نگهداری و افزایش طول عمر پروتزهای مکانیکی دست
نگهداری مناسب برای حفظ عملکرد و افزایش طول عمر دست مصنوعی مکانیکی اهمیت زیادی دارد:
تمیز کردن منظم
پروتز را به طور مرتب تمیز کنید تا از تجمع کثیفی و قارچ و باکتری جلوگیری شود. از محلول آب و صابون ملایم برای پاک کردن سوکت و پنجه دست استفاده کنید. از مواد شیمیایی بازی یا اسیدی که ممکن است به قطعات پروتز آسیب برساند خودداری کنید.
کابل ها و قطعات را بازرسی کنید
به طور دوره ای کابل ها و اجزای کنترل را از نظر علائم سایش، فرسودگی یا آسیب بررسی کنید. برای حفظ عملکرد مطلوب، قطعات فرسوده را سریعاً تعویض کنید.
فیتینگ سوکت را بررسی کنید
تغییرات درحجم اندام باقیمانده ( استامپ)یا شکل بدن ممکن است بر تناسب سوکت تأثیر بگذارد. برای اطمینان از تناسب راحت و ایمن، قرار ملاقات های بعدی را به صورت دوره ای با متخصص پروتز خود هماهنگ کنید. ممکن است در طول زمان تنظیمات مجدد لازم باشد.
اجتناب از نیروی بیش از حد
در حالی که پروتزهای مکانیکی با دوام هستند، از قرار دادن آنها در معرض نیروی بیش از حد یا ضربه ای که می‌تواند به قطعات آسیب بزند خودداری کنید.
نگهداری
در صورت عدم استفاده، پروتز را در جای خشک و خنک و دور از نور مستقیم خورشید یا دمای شدید نگهداری کنید. نگهداری در شرایط مناسب به جلوگیری از تخریب مواد قطعات کمک می کند.
ویزیت های منظم تعمیر و نگهداری
طبق توصیه های انجام شده برای معاینات معمول و نگهداری، پروتز خود را بررسی کنید. این بررسی ها می تواند مشکلات جزئی را قبل از تبدیل شدن به مشکلات بزرگ شناسایی و به آنها رسیدگی کنند.
سوالات متداول درباره دست مصنوعی مکانیکی
دست مصنوعی مکانیکی به باتری نیاز دارد؟
خیر؛ نیروی آن از حرکت بدن خود کاربر تأمین میشود و شارژ یا باتری لازم ندارد.
یادگیری کار با دست مصنوعی مکانیکی سخت است؟
کنترل کابل با حرکت شانه نیاز به تمرین دارد و در جلسه‌های آموزش، زیر نظر متخصص یاد گرفته میشود.
با دست مصنوعی مکانیکی می‌توان کار سنگین انجام داد؟
این نوع پروتز در برابر کار سنگین مقاوم‌تر از مدل مایوالکتریک است، ولی از وارد کردن ضربه و نیروی بیش از حد باید پرهیز کرد.
جمع‌بندی و مشاوره
پروتزهای دست مکانیکی راه حلی عملی و مقرون به صرفه برای افراد با قطع عضو در سطوح مختلف ارائه می دهند. آنها به صورت سفارشی طراحی شده اند تا نیازهای منحصر به فرد هر کاربر را برآورده سازند و بر یک سیستم کنترل ساده و در عین حال موثر متکی هستند. مراقبت و نگهداری مناسب برای افزایش طول عمر این پروتزها و حفظ عملکرد آنها ضروری است. اگر شما یا یکی از عزیزانتان به فکر ساخت پروتز دست هستید، کلینیک ما اینجاست تا تخصص و پشتیبانی لازم را برای ارتقای کیفیت زندگی شما و استقلال بیشتر شما فراهم کند.
برای دریافت مشاوره‌ی اولیه رایگان و معاینه‌ی حضوری با کلینیک ارتز و پروتز بارمان در تهران تماس بگیرید: 09124982347
Mohamad Esmaeeli
متخصص ارتز و پروتز (ارتوپدی فنی)
محمد اسماعیلی، متخصص ارتز و پروتز و مؤسس کلینیک ارتز و پروتز بارمان، دارای مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد ارتز و پروتز از دانشگاه علوم پزشکی ایران و بیش از ۱۶ سال سابقه در حوزه ارتوپدی فنی است. او فعالیت حرفه‌ای خود را از سال ۲۰۰۹ آغاز کرد و در مراکز تخصصی مختلف از جمله مرکز ارتز و پروتز پیشرفت و مرکز توانبخشی آرمان شایان مشغول به کار بود، و در سال ۲۰۲۲ کلینیک ارتز و پروتز بارمان را تأسیس کرد.
تخصص او شامل ارزیابی شرایط حرکتی مراجعان، طراحی و ساخت ارتز و پروتز، و ارائه راهکارهای متناسب با نیاز هر فرد است؛ سابقه‌ای که بر تجربه طولانی در ساخت تجهیزات ارتوپدی و ارتباط مستقیم با مراجعان بنا شده است.
سوابق و مدارک
کارشناسی و کارشناسی ارشد ارتز و پروتز از دانشگاه علوم پزشکی ایران، بیش از ۱۶ سال سابقه فعالیت تخصصی در حوزه ارتز و پروتز، سابقه همکاری با مرکز ارتز و پروتز پیشرفت و مرکز توانبخشی آرمان شایان و مؤسس کلینیک ارتز و پروتز بارمان.
