بهترین زمان برای دریافت پروتز پا (پای مصنوعی)

بهترین زمان برای دریافت پروتز پا بسته به سطح قطع عضو ، شرایط فیزیولوژیک و روند بهبودی فرد متفاوت است. برخی از افراد بلافاصله پس از قطع عضو یا در عرض دو تا سه هفته پس از جراحی پروتز موقت دریافت می کنند. معمولاً پروتز پا دائم 2 تا 6 ماه پس از جراحی و پس از بهبودی کامل به بیمار داده می شود.

پروتز پا (پای مصنوعی) با سوکت موقت

این پروتز اولیه تنها دارای یک سوکت موقتی است که جهت در نظر گرفتن تغییرات حجمی استامپ پس از استفاده و راه رفتن با پای مصنوعی ساخته می شود و دیگر قطعات پروتز، قطعات دائمی و نهایی هستند. پروتز پا با سوکت موقت از این جهت دارای اهمیت است که  قابل تنظیم و تغییر است بنابراین با کاهش یافتن التهاب و تورم استامپ (عضو باقی مانده) در طول زمان، می توان این پروتز را مطابق با شرایط جدید تغییر داد. همانطور که از نام این نوع پروتز پیداست، پروتزهای موقتی تنها برای مدت کوتاه مورد استفاده قرار می گیرند به عبارتی استفاده از پروتز موقت تا زمان رسیدن عضو باقی مانده به شرایط ثابت نسبی و بدون التهاب می باشد.برای دریافت سوکت نهایی، هزینه پروتز پا اضافه نمی شود بلکه ساخت سوکت موقت جزئی از مراحل ساخت پای مصنوعی می باشد.

شرایط دریافت اولین پای مصنوعی

به طور کلی برای دریافت اولین پروتز استامپ باید وضعیت مطلوبی از نظر بهبود زخم ها و تورم داشته باشد.
بعد از جراحی قطع عضو تا زمانیکه فرد برای دریافت پروتز اقدام می کند نیاز به اقداماتی دارد که باعث آماده سازی فرد و استامپ برای دریافت پروتز موفق تر و توانبخشی سریعتر با پروتز می شود.

مهم ترین اقدامات تاثیر گذار بر دریافت اولین پروتز پا عبارتند از:

Phantom pain یا درد خیالی

معمولا بعد از قطع عضو فرد تا مدتی درد خیالی را تجربه می کند به این معنا که فرد احساس می کند اندام قطع شده را هنوز دارد و در این اندام حس خارش یا درد دارد.
لازم به ذکر است تا زمانی که فانتوم پین در عضو قطع شده وجود داشته باشد، روند دریافت پروتز دشوار است. البته تمریناتی برای بهبود این وضعیت وجود دارد که باید فرد قطع عضو به انجام آنها توجه کند این تمرینات شامل:

• ماساژ دادن انتهای استامپ با یک برس به صورت روزانه
• آینه درمانی یا مشاهده ی انتهای استامپ در آیینه به صورت مکرر
• رعایت نکات بهداشتی و محافظت از زخم ها و محل جراحی
• برای بهبود سریعتر و جلوگیری از عفونت و آسیب به محل جراحی، فرد باید بصورت منظم و روزانه پانسمان خود را تعویض کرده و اقدام به ضدعفونی کردن محل زخم‌ نماید.

حفظ دامنه حرکتی کامل مفاصل بالایی محل قطع عضو

پس از التیام زخم و کشیدن بخیه ها لازم است که فرد بصورت منظم مفاصل بالایی محل قطع عضو را در دامنه ی حرکتی کامل خود، حرکت دهد و از نگه داشتن مفصل در یک موقعیت ثابت بصورت طولانی جلوگیری کند چرا که این کار باعث ایجاد کانتراکچر یا خشکی مفصل می شود از طرفی فرد باید سعی کند پای خود را همیشه صاف و در امتداد بدن قرار دهد چراکه به دنبال قطع عضو وزن بدن مثل گذشته به این عضو وارد نمی شود به همین دلیل استامپ ممکن است در معرض انحرافات مکانیکی قرار گیرد. عدم توجه به این شرایط مختل شدن مراحل توانبخشی و دریافت پروتز را به دنبال خواهد داشت.

کنترل حجم استامپ و کاهش تورم بعد از جراحی

بطور معمول به دلیل آسیب های ناشی از جراحی قطع عضو، استامپ فرد دچار تورم می شود به عبارت دیگر این تورم به دلیل جمع شدن خون و آب میان بافتی در انتهای استامپ ایجاد می شود و چون جریان خون در این ناحیه کند است ،تورم به سرعت تخلیه نمی شود و برای آماده سازی فرد برای دریافت پروتز نیاز به از بین بردن این تورم می باشد.برای کنترل و کاهش تورم استامپ (عضو باقی مانده) بعد از جراحی از چندین روش می توان استفاده کرد: ساده ترین و متداول ترین روش کنترل حجم ، بانداژ کردن استامپ به وسیله باند کشی می باشد که در این روش فرد با استفاده از باند کشی و با توجه به محل قطع عضو به روش مناسب استامپ را بانداژ می نماید. معمولا از بانداژ به روش 8 انگلیسی (eight) استفاده می گردد. در نوع پیشرفته تر و بروزتر روش های کنترل حجم ، از لاینرها و یا شرینکرها استفاده می کنند که مزیت این روش اعمال نیروی یکنواخت و مناسب به سطح کل استامپ و آماده سازی مناسب تر شکل استامپ برای دریافت پروتز می باشد. باید دقت شود که بانداژ بصورت منظم انجام شده و در طول روز چندین باربانداژ باز و بسته شود تا فشار کافی بصورت منظم روی استامپ اعمال شود.

حفظ قدرت عضلات استامپ

برای دریافت پروتز موفق و پیشرفت سریع در توانبخشی پروتزی ، نیاز است که فرد قطع عضو ، عضلات استامپ و نواحی فوقانی استامپ را تقویت کند .این اقدام شامل تقویت چهار گروه عضلات خم کننده(flexor)، باز کننده(extensor)، دور کننده(abductor) و نزدیک کننده (adductor) اندام می باشد برای انجام تمرینات تقویت عضلات فرد قطع عضو می تواند با مراجعه به پروتزیست، نحوه درست انجام تمرینات را فرا بگیرد و استامپ خود را برای دریافت پروتز آماده کند.

پس از انجام موارد مذکور فرد برای دریافت پروتز آماده می باشد. این اقدامات معمولا یک تا سه ماه ممکن است طول بکشد و نیاز است فرد قطع عضو در تمام مراحل با پروتزیست در ارتباط بوده و صحت انجام مراحل مختلف را چک کند.
در صورتیکه هر یک از اقدامات ذکر شده به درستی و در زمان مناسب انجام نشود ممکن است باعث اختلال در روند دریافت پروتز شده و احتمال موفقیت پروتز را کاهش می دهد.
معمولا از اولین پروتز ساخته شده به مدت یک سال می توان استفاده کرد. بعد از این مدت، بر اثر راه رفتن و استفاده از عضلات پا، استامپ لاغر شده و کاهش حجم می دهد بنابراین نیاز است که سوکت تعویض گردد و سوکتی جدید متناسب با استامپ جدید با فیت مناسب ساخته شود. پس از این فرایند اگر اتفاق غیرمنتظره ای رخ ندهد تا مدتی طولانی نیاز به تعویض پروتز نیست و تنها باید بازدید های دوره ای برای چکاپ کلی صورت بگیرد.